Zero Waste w praktyce

„Zero Waste w praktyce – edukacja i działania cyrkularne w Gminie Brzeg Dolny” to projekt, który łączy edukację ekologiczną z praktycznym działaniem. Jego celem jest pokazanie, że zasady zero waste i gospodarki cyrkularnej można stosować w codziennym życiu – podczas gotowania, uprawy roślin, korzystania z ubrań, naprawiania i ponownego wykorzystywania przedmiotów czy twórczego zagospodarowania materiałów, które mogłyby stać się odpadami.

Projekt jest skierowany do mieszkańców w różnym wieku. Jego działania odbywają się w formie warsztatów, spotkań, działań praktycznych i wydarzeń angażujących lokalną społeczność.

Realizacja projektu została podzielona na cztery ścieżki tematyczne, uzupełnione o Festiwal Zero Waste. W 2026 roku projekt obejmuje Festiwal oraz ścieżki „Z pola na stół” i „Upcykling”, natomiast w 2027 roku realizowane są ścieżki „Odpowiedzialna moda” i „Ferajna Zero Waste”.

Ścieżka „Z pola na stół” pokazuje, jak lokalna społeczność może wspólnie stworzyć miejsce do uprawy roślin, nauki i dzielenia się doświadczeniami. Jej ważnym elementem jest wspólne tworzenie ogrodu społecznego na przeciwko Multicentrum Zero Waste.

Ogród nie jest gotową przestrzenią, którą mieszkańcy jedynie wykorzystują. Powstaje wspólnie – podczas spotkań i warsztatów, poprzez pracę mieszkańców, wolontariuszy i zespołu Multicentrum. Uczestnicy poznają zasady ekologicznej uprawy, przygotowują przestrzeń, sadzą i pielęgnują rośliny, a przy okazji uczą się, jak dbać o glebę, oszczędzać wodę i wspierać bioróżnorodność.

Ważną częścią ścieżki jest wizyta studyjna w ogrodzie społecznym we Wrocławiu, połączona z warsztatami dotyczącymi roli bioróżnorodności w przestrzeni miejskiej, tworzenia gleby, mikroretencji i ekologicznej uprawy roślin. Zdobyte doświadczenia mogą być następnie wykorzystywane przy wspólnym tworzeniu ogrodu w Brzegu Dolnym.

W ramach ścieżki odbywają się również warsztaty ogrodnicze dla mieszkańców, które są bezpośrednio związane z tworzeniem i prowadzeniem ogrodu. Ich tematyka obejmuje m.in. ekologiczną uprawę roślin, retencję i kompostowanie. Wspólna praca podczas warsztatów i spotkań pozwala stopniowo przekształcać teren w ogród społeczny – miejsce tworzone przez mieszkańców i dla mieszkańców.

W ogrodzie pojawiają się zioła i rośliny użytkowe, warzywa, owoce oraz kwiaty i byliny. Wykorzystywane są również rozwiązania pozwalające zatrzymywać wodę, w tym zbiorniki na deszczówkę. Wspólna praca nad ogrodem jest więc jednocześnie praktyczną lekcją ekologii – od przygotowania podłoża i wyboru roślin, przez ich pielęgnację, aż po wykorzystanie zebranych plonów.

Ważnym elementem ścieżki jest również wykorzystanie żywności, którą już mamy. Podczas warsztatów przygotowywania przetworów uczestnicy wykorzystują owoce i warzywa częściowo zakupione lokalnie, a częściowo otrzymane od mieszkańców i innych osób. Zajęcia pokazują, jak można zagospodarować większą ilość sezonowych produktów i zachować je na później, zamiast dopuścić do ich zmarnowania. Z kolei podczas warsztatów „Gotuję – nie marnuję” uczestnicy uczą się, jak wykorzystać resztki produktów i potraw, takich jak ugotowany ryż czy czerstwy chleb, do przygotowania pełnowartościowych, roślinnych posiłków

„Z pola na stół” to więc cały cykl – od wspólnego tworzenia ogrodu, przez uprawę i zbieranie plonów, po ich przetwarzanie i wykorzystanie w kuchni. Dzięki temu uczestnicy poznają cały proces i mogą przekonać się, że troska o środowisko zaczyna się już od sposobu, w jaki przygotowujemy miejsce do uprawy, gospodarujemy wodą i korzystamy z żywności.

Upcykling jest praktyczną nauką ponownego wykorzystywania materiałów i nadawania im nowej wartości. Zamiast traktować niepotrzebne rzeczy jako odpady, uczestnicy poznają sposoby ich przekształcania w przedmioty użytkowe, dekoracyjne i elementy garderoby.

W ramach ścieżki realizowane są warsztaty szycia z wykorzystaniem pozyskanych tkanin – m.in. materiałów obiciowych, jeansu, bawełny, pościeli czy obrusów. Powstają z nich proste formy użytkowe i odzieżowe, takie jak torby, worki czy fartuszki.

Uczestnicy poznają również techniki tworzenia printów na tkaninach, naturalnego farbowania oraz filcowania. Osobną część stanowią warsztaty tworzenia biżuterii z materiałów z odzysku.

Upcykling obejmuje także wykorzystanie drewna i innych materiałów wtórnych- powstają z nich podkładki z mozaiki, lampy czy siedziska.

Projekt wykorzystuje przy tym materiały, które mogą pochodzić z lokalnych źródeł. Dzięki współpracy z lokalnymi firmami dostępne są m.in. resztki tkanin obiciowych, a mieszkańcy przekazują materiały, które nie są im już potrzebne – np. pościel czy obrusy.

W ramach współpracy z Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu Multicentrum otrzymuje również surową wełnę, która staje się materiałem do dalszej pracy i edukacji.

Ścieżka rozwija praktyczne umiejętności, kreatywność i samodzielność, a przede wszystkim pokazuje, że materiał, który dla jednej osoby jest niepotrzebny, dla innej może stać się wartościowym surowcem.

Odzież jest jednym z obszarów, w których codzienne decyzje konsumenckie mają znaczenie dla środowiska. Ścieżka „Odpowiedzialna moda” pozwala spojrzeć na ubrania nie tylko przez pryzmat trendów, ale również ich trwałości, pochodzenia i możliwości ponownego wykorzystania.

Jednym z działań jest projekcja filmu poświęconego zjawisku fast fashion połączona z dyskusją. Uczestnicy przyglądają się wpływowi przemysłu odzieżowego na środowisko oraz konsekwencjom nadmiernej i szybkiej konsumpcji ubrań.

Uczestnicy poznają również techniki tworzenia printów na tkaninach, naturalnego farbowania oraz filcowania. Osobną część stanowią warsztaty tworzenia biżuterii z materiałów z odzysku.

Ścieżkę uzupełniają warsztaty „Szafa cyrkularna – analiza i metamorfozy”. Ich uczestnicy pracują na własnej garderobie, uczą się tworzenia nowych zestawów i poznają sposoby modyfikowania ubrań tak, aby można było korzystać z nich dłużej i w nowych formach.

„Odpowiedzialna moda” pokazuje, że bardziej ekologiczna garderoba nie musi oznaczać rezygnacji z mody. To przede wszystkim świadome wybory, wydłużanie życia ubrań, ponowne wykorzystanie i ograniczenie niepotrzebnych zakupów.

„Ferajna Zero Waste” to ścieżka skierowana do dzieci, która łączy edukację ekologiczną z zabawą, działaniem manualnym i poznawaniem świata poprzez doświadczenie.

Podczas warsztatów dzieci wykorzystują materiały z odzysku do tworzenia latawców, worków z nadrukiem oraz woskowijek. Poznają dzięki temu praktyczne sposoby zastępowania produktów jednorazowych i ponownego wykorzystywania dostępnych materiałów.

Ważnym elementem ścieżki są również warsztaty ogrodnicze w ogrodzie społecznym. Dzieci poznają rośliny poprzez dotyk, zapach i smak, uczą się ich rozpoznawania i obserwują, jak powstaje żywność.

Zajęcia wykorzystują kreatywne metody pracy, działania manualne i edukację poprzez zabawę. Dzięki temu dzieci poznają zasady zero waste nie jako zbiór nakazów, ale jako praktyczne i ciekawe sposoby działania, które można stosować również w domu.

Ścieżka wspiera rozwój kreatywności i umiejętności manualnych, a jednocześnie kształtuje od najmłodszych lat postawy związane z ponownym wykorzystaniem materiałów, ograniczaniem odpadów i odpowiedzialnym korzystaniem z zasobów.